Թեման՝<<Հալոգեններ>>
Առաջադրանք 1. Ինչու° են 7-րդ խմբի գլխավոր ենթախմբի տարրերին անվանում <<հալոգեններ>>, որ° տարրերն են դրանք,ինչպիսի° միացությունների ձևով են տարածված բնության մեջ, գրեք օրինակներ։
7-րդ խմբի գլխավոր ենթախմբի տարրերին անվանում են հալոգեններ, քանի որ նրանց անունը ծագում է հունարեն hals (աղ) և gennao (ծնել) բառերից, այսինքն՝ աղ առաջացնողներ։ Դրանք մետաղների հետ միանալիս առաջացնում են աղեր։ Օրինակ՝ նատրիումը և քլորը առաջացնում են կերակրի աղ։
Հալոգեններ են՝ Ֆտորը, Բրոմը, Քլորը Յոդը, Աստատը։ Հալոգենները բնության մեջ ազատ վիճակում չեն հանդիպում, քանի որ շատ ակտիվ են։ Նրանք գտնվում են միացությունների ձևով՝ հիմնականում աղերի տեսքով։
Օրինակ՝ Նատրիումի քլորիդ-կերակրի աղ, Կալիումի յոդիդ, Կալցիումի ֆտորիդ, Արծաթի բրոմիդ։
Առաջադրանք 2. Գրեք հալոգենների ատոմների բաղադրությունը, ատոմների կառուցվածքը, վալենտականությունը և օքսիդացման աստիճանը միացություններում, գրեք նյութերի օրինակներ և անվանեք։
Ատոմների բաղադրությունը՝
| Տարր | Կարգաթիվ | Պրոտոն | Էլեկտրոն | Մոտավոր նեյտրոն |
|---|---|---|---|---|
| Ֆտոր | 9 | 9 | 9 | 10 |
| Քլոր | 17 | 17 | 17 | 18 |
| Բրոմ | 35 | 35 | 35 | 45 |
| Յոդ | 53 | 53 | 53 | 74 |
| Աստատ | 85 | 85 | 85 | ~125 |
Վալենտականություն՝
Ֆտորը ունի միայն I վալենտականություն (չի կարող ընդարձակել արտաքին շերտը)։ Մյուս հալոգենները կարող են ունենալ՝ I, III, V, VII վալենտականություններ։
Օքսիդացման աստիճան՝
| Տարր | Օքսիդացման աստիճաններ |
|---|---|
| Ֆտոր | միայն −1 |
| Քլոր | −1, +1, +3, +5, +7 |
| Բրոմ | −1, +1, +3, +5 |
| Յոդ | −1, +1, +3, +5, +7 |
Առաջադրանք 3. Գրեք աղաթթվի ֆիզիկական և քիմիական հատկությունները, ինչպե՞ս են ստանում աղաթթուն լաբորատորիայում և արդյունաբերության մեջ, գրեք համապատասխան ռեակցիաների հավասարումները։
Աղաթթվի ֆիզիկական հատկություններ՝
Անգույն հեղուկ, սուր, խեղդող հոտ, օդում «ծխում» է, լավ լուծվում է ջրում։
Լաբորատորիայում աղաթթու ստանում են պինդ նատրիումի քլորիդի և խիտ ծծմբական թթվի փոխազդեցությամբ.
NaCl + H₂SO₄ → NaHSO₄ + HCl
Ազատվում է քլորաջրածին գազ, որը լուծում են ջրում՝ ստանալով աղաթթու։
Առաջադրանք 4. Աղաթթվի ո°ր աղի 0,9 %֊անոց լուծույթն է կոչվում <<ֆիզիոլոգիական լուծույթ>>։ Կատարեք հաշվարկ. 500 գ ֆիզիոլոգիական լուծույթ պատրաստելու համար քանի° գրամ աղ և ջուր պետք է վերցնել։
0,9 %-անոց լուծույթը կոչվում է ֆիզիոլոգիական լուծույթ, եթե դա Նատրիումի քլորիդի ջրային լուծույթն է։
Առաջադրանք 5․ Ինչու° են հալոգենները համարվում կենսական տարրեր, որո°նք են հալոգենների միացությունների դերը մարդու օրգանիզմում, պատասխանը հիմնավորեք։
Հալոգենները համարվում են կենսական տարրեր, քանի որ նրանց որոշ միացություններ անհրաժեշտ են մարդու օրգանիզմի բնական գործունեության համար։ Թեև հալոգենները ազատ վիճակում շատ ակտիվ և նույնիսկ թունավոր են, սակայն նրանց իոնները և աղերը կարևոր կենսաբանական դեր ունեն։
Առաջադրանք 6․Ո՞ր բնագավառներում են կիրառում քլորը, աղաթթուն և կերակրի աղը։
Քլորը, աղաթթուն և կերակրի աղը լայնորեն կիրառվում են տարբեր բնագավառներում։ Քլորը օգտագործվում է խմելու ջրի և լողավազանների ջրի ախտահանման համար, քանի որ ոչնչացնում է մանրէներն ու վիրուսները։ Այն կարևոր հումք է քիմիական արդյունաբերությունում՝ պլաստմասսաների, լուծիչների, ներկերի և դեղերի արտադրության մեջ, ինչպես նաև կիրառվում է թղթի և գործվածքների սպիտակեցման ժամանակ։ Հիդրոքլորաթթուն օգտագործվում է մետաղների մակերևույթը ժանգից մաքրելու, տարբեր աղեր ստանալու և օրգանական նյութերի սինթեզի համար, ինչպես նաև լաբորատոր փորձերում։ Նատրիումի քլորիդը (կերակրի աղը) կիրառվում է սննդի մեջ՝ համ տալու և պահածոյացման համար, բժշկության մեջ՝ ֆիզիոլոգիական լուծույթ պատրաստելու նպատակով, ինչպես նաև քիմիական արդյունաբերությունում՝ քլորի և այլ նյութերի ստացման համար ու ձմռանը ճանապարհների սառույցը հալեցնելու նպատակով։ Այս նյութերը մեծ նշանակություն ունեն մարդու առօրյայում և տնտեսության տարբեր ոլորտներում։
Դասագրքից կատարել 46, 51,55,58 էջերի վարժությունները։
Նռանե Մուրադյանի ուսումնական բլոգ 